Duitsland is een verrassend en veelzijdig wijnland, vooral bekend om zijn elegante en aromatische witte wijnen. De wijnbouw concentreert zich langs rivieren zoals de Rijn en de Moezel, waar steile hellingen en rijke minerale bodems zorgen voor optimale rijping van druiven. Het koele klimaat draagt bij aan wijnen met een frisse zuurgraad en verfijnd karakter. Riesling is veruit de belangrijkste en meest gewaardeerde druif, maar ook Spätburgunder (Pinot Noir) wint aan populariteit. Duitsland combineert eeuwenoude traditie met moderne technieken, waardoor het een geliefde bestemming blijft voor wijnliefhebbers die houden van finesse, puurheid en terroirgedreven smaken.

Geschiedenis

De geschiedenis van wijnland Duitsland gaat terug tot de Romeinse tijd, toen soldaten en kolonisten in de 1e eeuw na Christus de eerste wijngaarden aanplantten langs de Rijn en de Moezel. Zij introduceerden niet alleen de wijnstokken, maar ook kennis over vinificatie en opslag. Na het vertrek van de Romeinen bleef de wijncultuur bestaan, vooral dankzij kloosters. Vanaf de middeleeuwen speelden monniken in abdijen zoals die van de Cisterciënzers en Benedictijnen een sleutelrol in de ontwikkeling van Duitse wijnbouw: zij plantten nieuwe wijngaarden, verbeterden technieken en registreerden zorgvuldig de kenmerken van terroirs.

In de late middeleeuwen en renaissance groeide de Duitse wijnhandel sterk. Wijnen uit gebieden als de Rheingau en de Mosel werden zelfs beschouwd als prestigieuzer dan veel Franse wijnen. De 19e eeuw bracht echter grote uitdagingen, waaronder de phylloxera-plaag en politieke fragmentatie, die de sector zwaar troffen. Toch was deze periode ook een tijd van vooruitgang: in 1775 werd per toeval de eerste spätlese (late oogst) in de Rheingau ontdekt, wat leidde tot een nieuwe stijl van aromatische en hoogwaardige wijnen.

In de 20e eeuw zorgden oorlogen en economische instabiliteit voor wisselend succes, maar na de jaren zestig vond een sterke kwaliteitsrevolutie plaats. Producenten richtten zich opnieuw op elegante, terroirgedreven wijnen, met Riesling als vlaggenschip. Vandaag is Duitsland wereldwijd erkend voor zijn verfijnde wijnen, waarbij traditie en innovatie hand in hand gaan.

Productie

De wijnproductie in Duitsland is sterk gericht op kwaliteit en finesse, met een focus op koele klimaatwijnen. Het land telt dertien officiële wijnbouwgebieden, waaronder Mosel, Rheingau, Pfalz en Baden. De steile wijngaarden langs rivieren zoals de Moezel en de Rijn zorgen voor optimale zoninstraling en een unieke minerale expressie in de wijnen. Riesling is de onbetwiste ster van de Duitse wijnbouw en levert alles op van sprankelend droog tot edelzoet. Daarnaast neemt Spätburgunder (Pinot Noir) een steeds belangrijkere plaats in, vooral in Baden en de Ahr.

Duitse wijnmakers combineren traditie met moderne technieken, waaronder nauwkeurige temperatuurcontrole en duurzame teeltmethoden. Het kwaliteitssysteem, dat onder meer Kabinett, Spätlese en Auslese omvat, geeft inzicht in het rijpheidsniveau van de druiven. Dankzij de nadruk op frisheid, elegantie en terroir behoort Duitsland tot de meest gerespecteerde wittewijnproducenten ter wereld, met een groeiende reputatie voor hoogwaardige rode wijnen.

Duitsland beschikt over iets meer dan 103.000 hectaren aan wijnlanden. Dat is net geen 0,3% van de totale oppervlakte van het land. Hoewel het aantal wijngebieden beperkt is producteert Duitsland toch bijna 8 miljoen hectoliter wijn, hetgeen omgerekend ongeveer 1 miljard flessen oplevert. Met stip produceren de wijnboeren het meeste witte wijn. Bijna 64% van alle productie gaat naar witte wijn. Hoewel rode wijn in de lift zit blijft dit type wijn hangen rond de 30%.  De rosé of Rotling zoals de Duitsers het noemen blijft met 5% een zeer kleine productie.  Sekt of mousserende wijnen zou afgerond ook nog een procentje bedragen van de totale productie. 

Duitsland is wel het land dat in vergelijking met de klassieke wijnlanden niet inboet op wijngebieden. In de laatste 10 jaar zijn de gebieden niet toegenomen maar ook niet afgenomen. Klimaatschommelingen zijn dus de enige verantwoordelijke voor de schommelingen in de productieaantallen. 

Wijngebieden

De wijnbouw in Duitsland is, ondanks de noordelijke ligging van het land naar grootte de vierde van de wijnproducerende landen in Europa. Zowel in kwantiteit als kwaliteit heeft dit land een gedegen wijneconomie. Van de jaarproductie wordt gemiddeld 20% geëxporteerd.

Duitsland kent dertien kwaliteitswijnbouwgebieden. Op twee na in het voormalige Oost-Duitsland, zijn deze gesitueerd in het zuidwesten en westen. Zes ervan liggen in de deelstaat Rheinland-Pfalz. Naast de kwaliteitswijnbouwgebieden zijn er nog wijngaarden verspreid over andere delen van het land en deze produren tafel- en landwijnen.  We beperken ons hieronder tot de kwaliteitswijnbouwgebieden:

• Ahr
• Baden
• Franken
• Hessische Bergstraße
• Mittelrhein
• Mosel
• Nahe
• Palts
• Rheingau
• Rheinhessen
• Saale-Unstrut
• Sachsen
• Württemberg

Er zijn 26 wijnbouwgebieden voor landwijn (Duits: Landwein) die per 2014 ook de herkomstbenamingen zijn met de aangeduiding “geschützte geografisch Angabe", of afgekort g.g.A. Het noordelijkst gelegen landwijngebied bevindt zich 150 kilometer ten noorden van Berlijn. Landwijn ligt in de classificatie van de Duitse wijnwetgeving tussen de Q.b.A. en Wein in.

Wein – voorheen “tafelwein” (tafelwijn) genoemd – wordt geproduceerd in acht subregio’s verdeeld over vier wijnstreken. De wijngaarden zijn in Duitsland gelegen nabij onderstaande rivieren of districten. Wein is de laagste kwaliteitstrap in de Duitse wijnwetgeving.

Kwaliteitslabels

In juni 1971 is er wijnwetgeving ingevoerd waarmee een classificatie-systeem is opgezet. Hierin zijn eerst elf wijnbouwgebieden vastgelegd en na de hereniging nog twee uit het oosten van het land zodat het er sindsdien dertien wijnbouwgebieden zijn. De zogenaamde “Qualitätswein bestimmte Anbaugebiete”. Elk gebied is verdeeld in districten die hier ”Bereiche” heten. Een Bereich vertegenwoordigt vervolgens groepen wijngaarden die men “Grosslagen” noemt. De meest nauwkeurige herkomstbenaming is “Einzellage”. Een Einzellage is een wijngaard. Door Duitse wijnboeren "Weinberg" genoemd. Meestal is zo'n wijngaard verdeeld tussen meerdere individuele wijnbedrijven. Meerdere wijnbedrijven kunnen zo dezelfde wijngaardnaam op hun etiket vermeld hebben. Kwaliteit- en smaakverschillen zullen zo in één enkele Einzellage aanwezig zijn. De wetgeving stelt voorwaarden aan onder andere opbrengsten per hectare, druivenrassen per regio, Oechsle gewichten, oogstdata, chaptalisatie en alcoholpercentages.

We onderscheiden dus twee klasses in Duitse wijn:

Klasse 1: (Tafelwijnen)

• Deutscher Tafelwein
  Deze tafelwijn mag alleen gemaakt worden van druiven uit Duitse wijnbouwgebieden. Het zijn eenvoudige wijnen. Vaak worden hiervoor druiven gebruikt van wijngaarden die de maximale opbrengst voor Klasse 2 wijnen hebben overschreden.
  De tafelwijnen zijn vaak droog van smaak en hebben een minimum alcoholgehalte van 8,5%.
• Deutscher Landwein
  De Duitse landwijn is kwalitatief een betere tafelwein. Echter, het herkomstgebied moet op het etiket aangeven zijn. Deze wijnen zijn droog of halfdroog en hebben een minimum alcoholgehalte van 9%.

Klasse 2: (kwaliteitswijnen)

• Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete (QbA):
  De druiven voor deze wijn moeten uit een van de dertien aangeduide kwaliteitswijnbouwgebieden komen. Afhankelijk uit welk van die gebieden de wijn komt wordt de druivensoort en het minimale mostgewicht van 51° tot 72° Oechsle voorgeschreven. Hoewel wettelijk begrensd is chaptaliseren toegestaan.
• Prädikatswein:
  De herkomstgebieden van deze wijnen worden nauwkeuriger omschreven dan bovengenoemde QbA wijnen. Ook in deze klasse moeten de wijnen van bepaalde druivensoorten gemaakt zijn en een minimaal mostgewicht hebben. Chaptaliseren is verboden. Bij wet wordt de eerste oogstdatum jaarlijks bepaald. Aan wijnen uit deze categorie worden nog meer hoge eisen gesteld. Type, rijpheid, harmonie en elegantie van de wijnen spelen een belangrijke rol.
• Kabinett:
  De druiven voor deze klasse worden als eerste van de prädikat-wijnen geoogst. Het minimale mostgewicht is 73° Oechsle.
• Spätlese:
  Betekent "laat-geplukt". De druiven voor deze wijn hebben langer dan de Kabinett-druiven kunnen rijpen. Het minimale mostgewicht dient 85° Oechsle te zijn.
• Auslese:
  Betekent "uit-gezocht". Uit de druiventrossen worden handmatig de onrijpe druiven verwijderd. De gemiddelde rijpheid van de trossen ligt hierom hoger dan bij Spätlese. Hierdoor kan er een hoger Oechslegehalte van 95° aangehouden worden.
• Beerenauslese:
  Betekent "bessen-uitgezocht". De meest (over)rijpe druiven worden stuk voor stuk uit de druiventrossen geselecteerd. De schillen van deze druiven kunnen zelfs al een beetje een Edele rotting ondergaan. Het Oechslegehalte komt dan boven de 125°.
• Trockenbeerenauslese:
  Dit wijntype wordt onregelmatig eens in de vier à tien jaar geoogst. Het tijdstip van oogsten is vaak nog later dan bij Beerenauslese. Vrijwel alle druiven zijn dan door toedoen van de Edele rotting, de z.g. edelfäule, aangetast. De druiven zien eruit als verschimmelde rozijnen maar zijn gevuld met zeer geconcentreerd sap. "Trocken" slaat dus op de ingedroogde druiven. Het Oechslegehalte van de most komt daarmee boven de 150°. Vanwege de zeldzaamheid, hoeveelheid arbeid en hoge risico's voor de wijnboer is het een zeer kostbare wijn.
• Eiswein:
  De druiven voor deze wijn worden op ongeveer dezelfde wijze geoogst en geperst als de druiven voor de Beerenaulese. Echter, bij een temperatuur onder de -7° Celsius. Omdat het water in de druif bevroren is wordt alleen het sapconcentraat, druivensuiker en smaakstoffen voor de wijn gebruikt. Het Oechslegehalte zal ook bij deze wijn boven de 125° liggen.

Bovengenoemde classificatie is vooral een type-aanduiding. Wijnen die aan minimale "wijnbouw technische" eisen moeten voldoen. Het zegt niets over de kwaliteit – in de zin van smaakwaardering – van een wijn. Zo is het mogelijk dat er hoogwaardige Kabinett-wijnen bestaan tegenover matige Beerenauslese-wijnen.

Conclusies

Duitsland is een wijnland dat zich in de afgelopen decennia sterk heeft vernieuwd en geprofessionaliseerd, met behoud van zijn tradities. Het beschikt over ruim 100.000 hectare wijngaarden, voornamelijk in het westen en zuiden van het land langs rivieren zoals de Rijn en de Moezel. De productie schommelt jaarlijks door het koele klimaat, maar levert tegenwoordig vooral droge, verfijnde witte wijnen met internationale erkenning, zoals Riesling en Silvaner. Tegelijkertijd zijn rode kwaliteitsrassen zoals Spätburgunder sterk in opkomst. Innovatie, precisie in wijngaard en kelder, en een groeiende aandacht voor duurzaamheid zorgen ervoor dat Duitsland wereldwijd een steeds prominentere positie inneemt in de kwaliteitswijnsector.