De Picpoul-wijndruif

Onder de vele witte druivenrassen die het zuiden van Frankrijk rijk is, neemt Picpoul Blanc een bijzondere plaats in. De naam alleen al, letterlijk te vertalen als "lipprikker", verraadt meteen het meest kenmerkende aspect van deze druif: een levendige, bijna bijtende zuurgraad die wijnen oplevert die fris, helder en verfrissend zijn. Hoewel de druif buiten Frankrijk lange tijd relatief onbekend bleef, groeit de belangstelling ervoor wereldwijd, en dat is niet toevallig: in een tijdperk waarin frisheid en drinkbaarheid steeds meer gewaardeerd worden, is Picpoul Blanc precies de druif die daaraan tegemoetkomt.

Geschiedenis en herkomst

Picpoul Blanc is een inheemse druif van de Languedoc, in het zuiden van Frankrijk, waar de eerste schriftelijke vermeldingen ervan teruggaan tot een wijngaardcontract uit de veertiende eeuw. Merkwaardig genoeg was de oorspronkelijke Picpoul-druif niet wit maar zwart. Net zoals Pinot Blanc ooit ontstond uit een mutatie van Pinot Noir, is Picpoul Blanc het resultaat van een reeks natuurlijke mutaties waarbij de zwarte Picpoul Noir zijn kleurpigment verloor, wat naast de blanc-variant ook een grijze variant, Picpoul Gris, opleverde. Vanaf de zeventiende eeuw werd de witte Picpoul veelvuldig versneden met de druif Clairette om een zoete wijn te maken die bekendstond als "Picardan" en die tot diep in de negentiende eeuw in grote hoeveelheden richting het noorden van Frankrijk werd verscheept. De verwoestende phylloxera-plaag aan het einde van de negentiende eeuw en de daaropvolgende heraanplant met meer opbrengstgerichte rassen deden het areaal sterk terugvallen, en pas in de twintigste eeuw kende de druif een voorzichtig herstel. Een belangrijke stap in de erkenning kwam er in 1954, toen de wijn uit de streek rond Pinet de status van Vin Délimité de Qualité Supérieure kreeg. Nadien werd deze productie in 1985 opgenomen in de bredere AOC Coteaux du Languedoc, tot ze in 2013 een eigen, volwaardige appellation d'origine contrôlée kreeg onder de naam Picpoul de Pinet, met een Europese erkenning als beschermde oorsprongsbenaming die volgde in 2017.

Kenmerken van de druif

Ampelografisch gezien vertoont Picpoul Blanc enkele opvallende kenmerken die de druif voor kenners goed herkenbaar maken. De jonge scheut is donzig wit met een karmijnrode rand, terwijl de jonge bladeren eveneens donzig behaard en licht gebronsd zijn. Het volwassen blad is vijflobbig en min of meer rond van vorm, met scherpe laterale inkepingen, een lier- of hartvormige en licht open bladstelinkeping, spitse en smalle bladtanden, en een onderzijde die licht spinnenwebachtig behaard aanvoelt. De trossen en de bessen zijn beide van gemiddelde grootte. De wijnstok loopt vroeg in het seizoen uit, wat hem gevoelig maakt voor lentevorst, terwijl de druif zelf net laat rijpt, iets wat in combinatie met een matigend, kustgebonden klimaat toelaat om de zuurgraad tijdens de rijping optimaal te bewaren. De plant is bovendien behoorlijk vruchtbaar en kan hoge opbrengsten geven, al blijft ze kwetsbaar voor schimmelziekten zoals meeldauw. Organoleptisch onderscheidt Picpoul Blanc zich vooral door zijn frisse, scherpe zuren, een matig alcoholgehalte en een aromatisch profiel van citrusvruchten zoals citroen en limoen, groene appel, witte bloesems en soms grapefruit of passievrucht, aangevuld met subtiele, licht zilte minerale tonen wanneer de druif dicht bij zee wordt geteeld. In warmere, meer continentale klimaten zoals sommige delen van Californië evolueert dat aromatische register naar tropischer tonen van ananas en perzik, zonder dat de kenmerkende levendige zuurgraad verloren gaat. De wijnen zijn doorgaans licht van lichaam, worden het best jong gedronken omdat ze relatief snel hun frisheid verliezen, en lenen zich uitstekend als blendcomponent om vollere, minder zure wijnen van extra spanning te voorzien.

Terroirs en verspreiding wereldwijd

Om zijn kwaliteiten ten volle te ontplooien heeft Picpoul Blanc nood aan een terroir dat de rijping vertraagt zonder de druif te veel bloot te stellen aan vorstrisico's tijdens de vroege uitloop. Percelen in de nabijheid van de zee zijn daarom ideaal: de zeewind zorgt voor een kleiner temperatuurverschil tussen dag en nacht, wat de druif toelaat trager te rijpen en zo zijn signatuurzuren te behouden. Kalk- en kleikalkbodems, zoals die rond het Étang de Thau in de Languedoc, versterken bovendien het minerale karakter van de wijn. Het is dan ook geen toeval dat de druif zijn absolute bakermat en hoogtepunt vindt in de zes gemeenten rond het meer van Thau, waar de appellatie Picpoul de Pinet wordt geproduceerd en waar het merendeel van het Franse areaal, goed voor het gros van de wereldwijde productie, geconcentreerd ligt. Buiten deze kernzone is de druif ook toegelaten in de bredere AOC Coteaux du Languedoc, in de Côtes du Rhône, en als een van de dertien toegelaten rassen in de beroemde witte Châteauneuf-du-Pape, waar ze voornamelijk dient om aan vollere, alcoholrijkere assemblages de nodige frisheid toe te voegen. Buiten Frankrijk komt een verwante variëteit voor in Catalonië, in Spanje, waar ze bekendstaat als Picapoll. De jongste decennia wint de druif ook terrein in de Nieuwe Wereld: in Californië introduceerde het domein Tablas Creek in Paso Robles de eerste stekken in de jaren negentig, waarna kleinere aanplantingen volgden in Sonoma County, terwijl de druif eveneens experimenteel wordt geteeld in Arizona, in de Red Mountain AVA in de staat Washington, in Texas Hill Country en zelfs, sinds de jaren 2010, in Australië.

Besluit

Picpoul Blanc is een schijnbaar bescheiden druif die desondanks een rijke geschiedenis en een verrassend brede internationale aanwezigheid combineert met een onmiskenbaar eigen karakter. Zijn kenmerkende, bijna scherpe zuurgraad, ontstaan uit een gelukkige combinatie van laat rijpen en een kustgebonden klimaat, maakt hem tot een ideale metgezel bij schaal- en schelpdieren en tot een gewaardeerde troef in blends die net dat tikkeltje frisheid missen. Van zijn oorsprong in de Languedoc tot de recentere aanplantingen in Californië en Australië bewijst Picpoul Blanc dat een authentieke, streekgebonden druif perfect in staat is om een nieuwe generatie wijnliefhebbers wereldwijd te veroveren.