Spanje is een van de grootste en oudste wijnproducerende landen ter wereld, met een wijncultuur die teruggaat tot de tijd van de Feniciërs en Romeinen. Het land kent een enorme variatie aan klimaten en bodems, wat resulteert in een breed scala aan wijnen – van de elegante Rioja en krachtige Ribera del Duero tot de sprankelende Cava en versterkte Sherry. Met duizenden inheemse druivenrassen, zoals Tempranillo, Garnacha en Albariño, weerspiegelt de Spaanse wijnproductie de rijke geschiedenis en regionale diversiteit van het land. Spanje combineert traditie met moderne technieken en blijft een toonaangevende speler in de wereldwijde wijnmarkt.

Geschiedenis

De geschiedenis van wijnland Spanje is rijk en veelzijdig, met wortels die teruggaan tot meer dan drieduizend jaar geleden. De Feniciërs waren rond 1100 voor Christus de eersten die wijnbouw introduceerden in het zuiden van het Iberisch schiereiland, met name rond Cádiz. Later breidden de Romeinen de wijncultuur verder uit en maakten wijn tot een belangrijk handelsproduct binnen het Romeinse Rijk. Na de val van Rome zorgde de islamitische overheersing in de middeleeuwen voor een tijdelijke terugval in de wijnproductie, hoewel de teelt nooit volledig verdween, mede dankzij christelijke kloosters die wijn bleven maken voor religieuze doeleinden.

Tijdens de Reconquista en de daaropvolgende bloeiperiode van Spanje in de 16e en 17e eeuw kreeg de wijnbouw opnieuw een sterke impuls. Spaanse wijnen werden populair in Europa en de Nieuwe Wereld. In de 19e eeuw leidde de phylloxera-plaag in Frankrijk ertoe dat veel Franse wijnmakers naar Spanje trokken, wat innovatie en nieuwe technieken bracht.

In de 20e eeuw werd de Spaanse wijnindustrie gemoderniseerd, vooral na de val van het Franco-regime, met een grotere focus op kwaliteit en herkomstbescherming (DO en DOCa). Tegenwoordig combineert Spanje eeuwenoude tradities met moderne vinificatie en behoort het tot de meest gerespecteerde wijnlanden ter wereld.

Productie

De wijnproductie in Spanje is een van de grootste ter wereld en beslaat het grootste wijngaardoppervlak van alle landen. Dankzij het gevarieerde klimaat – van koele Atlantische invloeden in Galicië tot hete, droge omstandigheden in La Mancha – kan Spanje een breed scala aan wijnen produceren. Belangrijke druivenrassen zijn Tempranillo, Garnacha, Monastrell en Albariño.

Bekende wijnregio’s zijn onder andere Rioja, Ribera del Duero, Priorat en Rías Baixas. Spanje staat ook wereldwijd bekend om zijn mousserende Cava en versterkte wijnen zoals Sherry uit Jerez. De kwaliteitsindeling met DO- en DOCa-classificaties garandeert herkomst en kwaliteit. Moderne wijnmakers combineren traditionele methoden, zoals rijping op eikenhout, met innovatieve technieken om expressieve, karaktervolle wijnen te creëren. Zo blijft Spanje een veelzijdig en invloedrijk wijnland dat traditie en vernieuwing in evenwicht weet te brengen.

Het wijnland heeft ongeveer 930.000 hectaren aan wijngaarden of ongeveer 1,8% van de totale landoppervlakte. Met 930.000 hectaren wijngaarden torent Spanje met kop en schouders boven andere wijnlanden zoals Italië en Frankrijk. Qua productie ligt Spanje in een nek aan nek race met Italië. Ze produceren eveneens 38 miljoen hectoliter wijn maar doen dit op een grotere oppervlakte. De productie per hectare ligt dus lager.  Het specifieke percentage voor mousserende wijnen valt niet duidelijk uiteen uit de bronnen; we weten wel dat witte stijlen sterk zijn gegroeid en mousserende stijlen (zoals cava) deel uitmaken van de witte/rosé‑categorie. Die verdeling is dan als volgt: 57% witte wijn, 43% rode wijn. Rosé is niet opgenomen in de officiële cijfers en maken voor een klein stuk deel uit van het rode wijn percentage.
Net zoals in de buurlanden is het aantal wijngaarden in Spanje fors gedaald maar de daling is niet zo sterk dan in andere klassieke wijnlanden. De productievolumes zijn ook momenteel ten opzichte van piekjaren iets lager of volatieler door klimaat, opbrengstvariaties en marktstructuur. 

Wijngebieden

Het wijnland heeft ongeveer 930.000 hectaren aan wijngaarden of ongeveer 1,8% van de totale landoppervlakte. Met 930.000 hectaren wijngaarden torent Spanje met kop en schouders boven andere wijnlanden zoals Italië en Frankrijk. Qua productie ligt Spanje in een nek aan nek race met Italië. Ze produceren eveneens 38 miljoen hectoliter wijn maar doen dit op een grotere oppervlakte. De productie per hectare ligt dus lager.  Het specifieke percentage voor mousserende wijn valt niet duidelijk af te leiden uit de bronnen; we weten wel dat witte stijlen sterk zijn gegroeid en mousserende stijlen (zoals cava) deel uitmaken van de witte/rosé‑categorie. Die verdeling is dan als volgt: 57% witte wijn, 43% rode wijn. Rosé is niet opgenomen in de officiële cijfers en maken voor een klein stuk deel uit van het rode wijn percentage.
Net zoals in de buurlanden is het aantal wijngaarden in Spanje fors gedaald maar de daling is niet zo sterk dan in andere klassieke wijnlanden. De productievolumes zijn ook momenteel ten opzichte van piekjaren iets lager of volatieler door klimaat, opbrengstvariaties en marktstructuur.

De wijngebieden in Spanje zijn onderverdeeld in aparte regio’s, elk met hun kenmerken en kwaliteitslabels. In Spanje zijn er 17 autonome regio’s en in alle regio’s wordt wijn verbouwd. De wijnregio’s volgen niet de grenzen van de autonome regio’s en vormen samen 15 wijnregio’s die we hieronder opsommen:

• Andalusië
• Aragón
• Canarische Eilanden
• Castillië en León
• Castilla-La Mancha
• Catalonië
• Galicië
• Extremadura
• Madrid
• Mallorca
• Murcia
• Navarra
• Pais Vasco
• La Rioja
• Valencia

Kwaliteitslabels:

Ter bescherming en informatie van de consument is er een beschermde oorsprongsbenaming om herkomst en kwaliteit van wijn te waarborgen. Met de toetreding tot de Europese Unie is deze wijnwet en regelgeving tot stand gekomen. In het Engels is dit beschreven als Quality Wines Produced in Specified Regions of QWPSR. Deze wijnen hebben een beschermde geografische aanduiding. In het Spaans de VCPRD genoemd, de afkorting van vino de calidad producido en una región determinada. De regelgevende instanties die hier over gaan – de "Consejos Reguladores" – bestaan uit zowel wijnboeren, wijnproducenten als oenologen. Zij leggen vast welke druiven er verbouwd mogen worden, hoe de wijnstokken moeten worden gesnoeid, hoeveel er op een hectare mag worden geproduceerd, het lageren en meer. Ook houden zij zich bezig met in standhouden van oude tradities, onderzoek en nieuwe technologieën. Binnen de VCPRD kent men de groep “kwaliteitswijn” en een groep “tafelwijn”.

Tafelwijn:

• Vino De Mesa. Tafelwijn. In deze groep worden alle overige wijnen opgenomen. Het zijn doorgaans eenvoudige wijnen. Heel enkele keer kunnen het kwaliteitswijnen zijn in de zin van smaakbeleving, die echter niet binnen die gestelde eisen van de wet- en regelgeving vallen.
• Vinos de la Tierra. Afgekort: VdlT Landwijnen met specifieke lokale eigenschappen zonder de strenge eisen zoals de hierboven genoemde kwaliteitswijnen.

Kwaliteitswijn:

Het toegepaste classificatiesysteem omvat 120 wijnregio’s. Twee regio’s – La Rioja en Priorat – hebben de hoogste DOC-status. De groep kwaliteitswijnen met een beschermde oorsprongsbenaming kan worden onderverdeeld in twee subgroepen. Algemeen geldt dat de wijn van één wijngaard afkomstig is. De "Vinos de Pago".

• Vinos de Calidad con Indicación Geográfica (VCIG). Dit is een aanduiding die wijst op een bepaalde geografische regio waar de wijn vandaan komt.
• Vinos de Denominación de Origen (DO). Wijnen met deze status moeten voordat zij deze krijgen, al ten minste vijf jaar aan de hiervoor gestelde kwaliteitseisen voldoen. De oudste DO’s dateren uit 1932
• Vinos de Denominación de Origen Calificada (DOCa). Dit is de hoogste kwaliteitstrap in de Spaanse wijnbouw. In april 1991 waren het wijnen uit de Rioja die deze status het eerst toekwamen. Er kunnen nu ook wijnen naar deze kwaliteitstrap promoveren die de periode daaraan voorafgaand ten minste tien jaar een DO-status hadden.

Conclusie

Spanje is een wijnland van uitzonderlijke diversiteit en traditie. Met zijn duizenden jaren oude wijncultuur, variërend van de Romeinse tijd tot moderne innovaties, biedt het land een indrukwekkend scala aan wijnen, van frisse witte wijnen en sprankelende Cava tot krachtige rode wijnen en versterkte Sherry. De combinatie van unieke druivenrassen, uiteenlopende klimaten en regionale specialiteiten maakt Spaanse wijn wereldwijd geliefd. Dankzij kwaliteitslabels zoals DO en DOCa blijft de herkomst en kwaliteit gewaarborgd. Spanje weet moeiteloos traditie en moderne wijnbouwtechnieken te combineren, waardoor het een toonaangevende en veelzijdige speler blijft op de internationale wijnkaart.