AOC Bordeaux: de brede basis van een wereldberoemde wijnstreek

Bordeaux roept beelden op van statige châteaux, prestigieuze etiketten en flessen die op veilingen duizenden euro's opbrengen. Toch is dat slechts de top van de berg. Het grootste deel van de Bordelese wijn draagt een bescheiden etiket met enkel het woord *Bordeaux*: de regionale appellatie die het hele departement Gironde omvat. Achter die eenvoudige benaming schuilt een enorme diversiteit aan wijngaarden, rassen en stijlen, van fruitige alledaagse rode wijnen tot frisse witte en rosé's. Het is de appellatie waarmee veel wijnliefhebbers hun eerste Bordeaux ontkurken, en misschien wel de meest onderschatte ingang tot een van 's werelds beroemdste wijnstreken.

Geschiedenis

De wijnbouw rond Bordeaux gaat terug tot de Romeinse tijd, toen de havenstad Burdigala in de eerste eeuwen van onze jaartelling een bloeiend handelscentrum was. De dichter Ausonius, geboren in de vierde eeuw in Burdigala, bezong de wijngaarden van de streek en wordt vaak aangehaald als getuige van de vroege wijncultuur. Een beslissende wending kwam in 1152, toen Eleonora van Aquitanië trouwde met Hendrik Plantagenêt, de latere koning Hendrik II van Engeland. Bordeaux kwam daarmee voor driehonderd jaar onder Engelse invloed en de *claret* werd een geliefde drank aan het Engelse hof. De handel bleef bloeien, ook na het einde van de Honderdjarige Oorlog in 1453, toen de regio weer Frans werd.

Voor ons Nederlandstalige publiek is de zeventiende eeuw bijzonder interessant. Nederlandse en Vlaamse kooplieden vestigden zich in Bordeaux, onder meer in de wijk Les Chartrons, en Nederlandse ingenieurs hielpen moerassen langs de Gironde en de Garonne droog te leggen. Daardoor kwamen nieuwe, vruchtbare gronden beschikbaar voor wijnbouw. In de negentiende eeuw kreeg Bordeaux zijn imago: in 1855 werd de beroemde classificatie van de Médoc-wijnen (en Sauternes) opgesteld. Rampen volgden: echte meeldauw (oïdium), valse meeldauw en vooral de druifluis in de jaren 1870 en later bedreigden de hele streek. Uit de strijd tegen valse meeldauw ontstond in Bordeaux de bekende *bouillie bordelaise*, een mengsel van kopersulfaat en kalk dat tot op vandaag in de wijnbouw gebruikt wordt. De appellatie Bordeaux werd in de jaren dertig van de twintigste eeuw erkend, meer bepaald in 1937 voor Bordeaux en Bordeaux Supérieur, al raadpleegt u voor exacte data het best de officiële decreten.

Ligging en terroir

De AOC Bordeaux strekt zich uit over het volledige departement Gironde in het zuidwesten van Frankrijk. De Gironde, de brede estuariumrivier die ontstaat uit de samenvloeiing van Garonne en Dordogne, vormt de ruggengraat van het gebied en verdeelt het in de linkeroever, de rechteroever en het Entre-Deux-Mers tussen beide rivieren. In het westen vormt de uitgestrekte dennenbossen van de Landes een natuurlijke barrière tegen de Atlantische winden, en de oceaan zelf zorgt voor een gematigd klimaat.

Het klimaat is oceanisch: zachte winters, een vaak wisselvallige lente en warme zomers, met een duidelijke invloed van de Golfstroom. De jaargangen verschillen daardoor sterk, en dat is precies wat Bordeaux zo boeiend maakt. De bodem is gevarieerd. Op de linkeroever domineren gravelbodems die warmte opslaan en goed draineren, wat gunstig is voor Cabernet Sauvignon. Op de rechteroever overwegen klei en kalksteen, waar Merlot en Cabernet Franc goed gedijen. In het Entre-Deux-Mers wisselen klei-kalk, zand en grind elkaar af, en vind je ook veel witte wijngaarden. De hoogtes zijn in het algemeen bescheiden en reiken niet verder dan lage heuvels, wat betekent dat expositie en afwatering belangrijker zijn dan hoogte.

Omdat de AOC Bordeaux het hele departement beslaat, is een volledige gemeentelijst te uitgebreid. De belangrijkste zones en plaatsen waar de appellatie wordt geproduceerd:

• Entre-Deux-Mers (tussen Garonne en Dordogne), het hart van veel Bordeaux blanc en Bordeaux rouge
• Rechteroever rond Libourne, Saint-Émilion en Fronsac (met regionale wijnen buiten de kleinere appellaties)
• Blaye en Bourg aan de Gironde
• Linkeroever, onder meer in het Médoc en de Graves, voor wijnen die niet onder een gemeentelijke appellatie vallen
• Zuidelijk deel rond Langon en Sauternes
• Omgeving van Bordeaux zelf

Productiecijfers

De cijfers zijn aanzienlijk, al wisselen ze per jaargang en dien ik voorzichtig te zijn. Het Bordelese wijngaardareaal bedraagt in totaal ruwweg 100.000 tot 110.000 hectare, waarvan een groot deel valt onder de regionale appellaties Bordeaux en Bordeaux Supérieur. De productie van de gehele regio ligt in een typisch jaar rond vijf tot zes miljoen hectoliter. Rode wijn vormt veruit het grootste aandeel, in de orde van negen op tien. De rest bestaat uit droge en zoete witte wijnen, rosé, clairet en schuimwijn (Crémant de Bordeaux, een eigen appellatie). Voor de exacte hectares en volumes van afzonderlijke types raadpleegt u best het jaarverslag van het CIVB (Conseil Interprofessionnel du Vin de Bordeaux).

Het lastenboek (cahier des charges)

Het lastenboek, beheerd door het INAO in samenwerking met de lokale beroepsorganisaties, is bij een appellatie van dit formaat nogal gedetailleerd. Onder de AOC Bordeaux vallen rode, rosé- en witte wijnen, waarbij Bordeaux clairet een bijzondere stijl is: een lichte, donkere rosé met wat meer extractie. Bordeaux Supérieur is een strengere variant voor rode (en beperkt witte) wijnen, met onder meer lagere opbrengsten en een hoger minimaal alcoholgehalte.

Voor rood zijn Merlot, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Malbec en Petit Verdot de hoofdrassen, aangevuld met Carménère en, bij recente aanpassingen, enkele bijkomende rassen. Voor wit zijn onder meer Sauvignon Blanc, Sauvignon Gris, Sémillon en Muscadelle toegelaten, met nog enkele andere minder gebruikte rassen. Maximale opbrengsten liggen grofweg tussen 55 en 65 hectoliter per hectare, naargelang van de wijnsoort, met lagere cijfers voor Bordeaux Supérieur. Het minimale alcoholgehalte bedraagt voor rode Bordeaux ongeveer 10 tot 10,5% natuurlijk alcohol, voor Supérieur iets hoger. Voor snoeiwijze, plantdichtheid, rijpingstermijnen en uitbrengdata kan ik geen exacte cijfers garanderen. Gebruikelijk is dat Bordeaux Supérieur later op de markt komt dan de gewone Bordeaux, met meestal een rijping van ten minste ongeveer een jaar. Er bestaat geen classificatie voor deze regionale appellatie.

De witte Bordeaux die aan het lastendboek voldoet mag ook de toevoeging "Blanc" aan het etiket toevoegen. Vandaar dat je op flessen witte Bordeaux vaak de benaming AOC Bordeaux Blanc kan terugvinden.  Rode wijn mag de toevoeging "Rouge" ook gebruiken maar dit wordt over het algemeen niet gedaan.

Stijl van de wijnen

Bordeaux rouge is meestal een wijn met een purperen tot robijnrode kleur, soepel en fruitig, met geuren van rijpe kersen, rode en zwarte bessen, soms aangevuld met viooltjes, wat cederhout of tabak als er hout is gebruikt. Merlot bepaalt vaak de ronde, vlezige kern, Cabernet geeft structuur en bewaarkracht. De meeste wijnen zijn gemaakt om binnen drie tot acht jaar te drinken. Bordeaux Supérieur toont vaak meer diepte en rijpingspotentieel. Witte Bordeaux, doorgaans op basis van Sauvignon Blanc en Sémillon, is fris en aromatisch, met citrus, witte perzik, vers gemaaid gras en soms een lichte kruidigheid. Rosé en clairet brengen rode vruchten en een levendige zuurtegraad.

Aan tafel is de rode een veelzijdige metgezel voor gebraden vlees, gegrild lam, charcuterie of een stevige stoofpot. De witte past bij schaaldieren, oesters of gegrilde vis, en een goede clairet is een mooie partner voor zomerse maaltijden.

Conclusie

De AOC Bordeaux is het brede fundament van een regio die wereldwijd tot de maatstaf behoort. Ze is divers, toegankelijk en prijzig noch intimiderend, en toont de volle breedte van het Bordelese terroir. Wie de grote namen wil begrijpen, doet er goed aan eerst deze basis te leren kennen: hier proef je wat Bordeaux in de kern is, zonder pracht en praal.